به نام دادار اورمزد
تقدیم به روح خداوندگار فرهنگ - تاریخ و ادب ایران زمین
آبانگان (آبانگان پیشاپیش مبارک)
آبان یا آبان گان، همچون دیگر جشن های سالانه به یادگار مانده از
پیشینیان مان است که در آبان روز از آبان ماه برابر با دهم ماه آبان
به جشن اش می نشسته اند. آبان (نام ِ دیگر ِ ارِدْوی سورَ
اَنَهیتَه/اَناهیتا) ایزدْبانوی ِ آبهای روی زمین و نگاهبان ِ پاکی و بی
آلایشی در جهان ِهستی است که نام آن با آب و آبادانی عجین
شده است. ماه آبان از آن اوست و روز آبان (= دهم) از ماه آبان
، جشن آبانگان به افتخار او و در ستایش او برگزار می شده است..
. ایزدبانویی با شخصیتی بسیار برجسته که جای مهمی در آیین
های ایران باستان به خود اختصاص می دهد و قدمت ستایش او به
دوره های بسیار پیشین و حتی به زمان پیش از زردشت می رسد.
شان نزول القاب ایزدبانوی اساطیر ایران «اَردَوی» به معنی
رطوبت، در آغاز، نام رودخانه مقدسی بوده است و سپس، نام
رودخانه، شخصیت خدایی پیدا کرده است. اناهیتا در اسطورههای
ایرانی، یکی از تابناک ترین چهرهها و یکی از کارآمد ترین نقشْ وَرزان
است و در اوستا، سرود بلند و زیبایی به نام آبانْ یَشت با خیالْ
نقش هایی دل پذیر، ویژهٔ نیایش و ستایش اوست:"... اوست
بَرومندی که در همه جا بلندْ آوازه است. اوست که در بسیار فَرّه
مَندی، همچند ِ همهٔ ِ آبهای روی زمین است. اوست زورمندی که از
کوه ِ هُکَر به دریای ِ فراخْ کرت ریزد. من -- اهوره مَزدا -- او را به
نیروی خویش، هستی بخشیدم تا خانه و روستا و شهر و کشور را
بپرورم و پشتیبان و پناه بخش و نگاهبان باشم ..." ایزدبانو، به معن
«نیرومند» و «پرزور» است که کاملا برازنده صفت رودخانه ای پر
آب و تند و تیز است. اما سومین لقب او، اَناهیتا، که در کتیبه اردشیر
دوم هخامنشی و در بسیاری از متن ها به همین صورت خلاصه
شده می آید، ظاهرا در زمان هخامنشیان بر نام این ایزدبانو افزوده
شده و به معنی «پاکی» و «بی آلایشی» است. همانند خود آب
که مظهر پاکی و پاک کننده آلودگی است. ویژگیهای ایزدبانوی
اساطیر ایران اردو سوره اناهیتا که نخست بر رودخانه اردوی
سروری داشت کم کم بر همه آب ها سروری یافت و بنا بر متن
پهلوی «بُندَهِشن» پدر و مادر آنها شد و از اَپام نَبات (= ایزد آب ها)
نیز پیشی گرفت و شخصیت اپام نبات در شخصیت او تحلیل رفت.
تا جایی که نیایش به درگاه او، «آبان یشت» یعنی «سرود آب ها»
خوانده می شود و یشت پنجم اوستاست. این یشت یکی از
طولانی ترین و شاید باستانی ترین یشت ها باشد. در این یشت، او
زنی است جوان، خوش اندام، بلند بالا، زیبا چهره، با بازوان سپید و
اندامی برازنده، کمربند تنگ بر میان بسته، به جواهر آراسته، با
طوقی زرین بر گردن، گوشواری چهارگوش در گوش، تاجی با صد
ستاره هشت گوش بر سر، کفش هایی درخشان درپا، با بالاپوشی
زرین و پرچین از پوست سگ آبی. چنین تجسمی احتمالا نشان از
این دارد که تندیس هایی از او در دوره هخامنشی وجود داشته
است. آناهیتا؛ ایزدبانوی نیرومندی، زیبایی و خردمندی و الهه عشق
و باروری این ایزدبانو با صفات نیرومندی، زیبایی و خردمندی به
صورت الهه عشق و باروری نیز در می آید؛ زیرا چشمه حیات از
وجود او می جوشد و بدین گونه «مادر _ خدا» نیز می شود، و به
عنوان ایزدبانوی باروری، زنان در هنگام زایمان برای زایش خوب و
دختران برای یافتن شوهر مناسب به درگاه او استغاثه می کنند. او
نطفه مردان را پاک می کند و زهدان زنان را برای زایش آماده می
سازد و سبب جاری شدن شیری می شود که نوزاد را نیرو می
بخشد. همانند سرسوتی هندی سبب فراوانی غلات و زاد و ولد گاو
و گوسفند است.
منبع: راهنمای زمان جشنها و گردهماییهای ملی ایران باستان، چاپ دوم، ۱۳۸۷ - رضا مرادی غیاث آبادی نویسنده : زی زی ; ساعت ۱:٥٢ ق.ظ ; شنبه ٢ آبان ۱۳۸۸
